“Spiunat” e huaj nxjerrin sekretet e shtetit tonë/ Brenda uzinës labirinte dhe porta 6 metra lartësi që ruajnë sekretet e tuneleve

“Spiunat” e huaj nxjerrin sekretet e shtetit tonë/ Brenda uzinës labirinte dhe porta 6 metra lartësi që ruajnë sekretet e tuneleve

Pas ngjarjes së ndòdhùr në Gramsh, gjatë ditës së sòtme ù arr estùan katër tùristë çekë brenda fabrikës së ar mati meve në Pòliçan. Ata ù arr estùan në një distancë 1.5 km larg tùneleve jashtë perimetrit të rrethimit të repartit. Ata pò filmònin ish fabrikën e fish ekëve dhe tùnele në Pòliçan, ndërsa për tù fùtùr kanë th yer derën e një tùneli dhe kanë dë mtùar drynin.

Shqiptarja.còm rikthen një artikùll për qytetin e Pòliçanit të pùblikùar nga mediùmi fòtògrafik PetaPixel rreth një vit më parë. Pòliçani ka qenë një nga qytetet me fabrikat më të mëdha të ar matim it në vend në kòhën e reg jimit kòmùnist. Në artikùll përshkrùhet e gjithë fabrika e a rm atimit në Pòliçan si dhe fshehja e saj nga bòta e jashtme. Stafi i tablòidit amerikan gjithashtù ka ùdhëtùar në Shqipëri për të parë pikërisht këtë depò ar mat imi, kù dhe kanë mùndùr të shkrepin disa fòtò.

Shkrimi i plòtë:

Në vitet 1960 dhe 70, qyteti i Pòliçanit ishte një nga qendrat më të mëdha dhe më të rëndësishme të ar mat imit në Shqipëri. Për arsye sigùrie, shùmica e infòrmaciòneve në lidhje me qendrat ishin sekrete dhe vetë qyteti ishte i mbyllùr për të hùajt. Sòt dihet se është ndërtùar për pùnònjësit e Pùnës Mekanike të Pòliçanit, të specializùar në pròdhimin e mùn iciò neve të kalibrave të ndryshëm, përfshirë pùs hkën AK-47 (të njòhùr në pòpùll si ka llashn ikòv), pr edha mòrtajash, sù lmùese dhe mbròjtëse, granata, si dhe mina kùndër persònelit dhe anti t ank.

Për këtë që llim ù përdòrën makineritë më të fùndit franceze, ndònëse deri më sòt nùk dihet ende sesi aùtòritetet kòmùniste arritën ta blejnë atë nga ai vend. Kishte mbi 100 prej tyre, secila e aftë për të pròdhùar afrò 30,000 fish ekë në ditë. Në kùlmin e saj, rreth 4,000 njerëz pùnònin në ùzina në tre tùrne. Megjithatë, në fùnd të viteve 1990, si rezùltat i rënies së reg jimit kòmùnist dhe hùmbjes së aftësisë për të kònkùrrùar në tregùn ndërkòmbëtar të ar më ve, pròdhimi ra. Fabrika ra në vështirësi financiare dhe ù mbyll. Në atë kòhë, shùmica e pajisjeve të pròdhimit ù bënë të tepërta dhe disa ù hòqën, ù shitën òse ù vò dhën.

Në vitin 1997, shpërt heù lù fta civile dhe qyteti përjetòi trazira. Qyteti ra në dùart e rebelëve dhe kòmpleksi i pròdhimit ù mòr përkòhësisht nga ba nda t kr imin ale. Në vitet e mëvònshme, qeveria shqiptare ù përpòq të rifillònte fùnksiònimin dùke ndryshùar linjat e mbetùra të pròdhimit në çm ilitar izimin e mù niciò neve dhe ek sp lòzi vëve të vjetër, të skadùar. Përfùndimisht, fabrika ù mbyll përgjithmònë. Megjithatë, ajò rùhet ende nga afër edhe sòt. Është sikùr besòhet ende se në të ardhmen, pas mòdernizimit të ùzinës, marrjes së një injeksiòni financiar òse një kòntrate fitimprùrëse, pròdhimi dò të bëhet sërish fitimprùrës dhe makinat e nevòjshme.

Kòmpleksi ùshtarak shtrihet në një lùginë të vògël, pak larg skajit jùgòr të qytetit. Rrethòhet nga njëra anë me kòdra me ùllinj dhe rrùsh, dhe nga ana tjetër me hyrje prej betòni dhe metali në magazinat dhe tùnelet nëntòkësòre. Ka më shùmë se 20 ndërtesa indùstriale të madhësive të ndryshme në terren. Shùmica dùken të br aktisùr, me dritare të th yera òse pa dyer apò dritare fare. Asnjë tym nùk del nga asnjë prej òxhaqeve të ndryshkùr dhe nùk ka asnjë shenjë të ndònjë aktiviteti jashtë sigùrisë. Është e vështirë të imagjinòhet se ky vend i qetë dikùr kishte një històri kaq shpërt hyese. Kjò është ajò që na bëri të vendòsim të vizitòjmë këtë vend.

Gjetja e hyrjes në tùnelet nëntòkësòre të shpùara në shpatin e malit, kù ndòshta ishte fshehùr një nga linjat e pròdhimit të mùn ici òneve, nùk është një pròblem i madh. Është më e vështirë të fùtesh brenda, sepse pòrtat masive prej betòni, 6 metra të larta dhe peshòjnë disa tònë, bllòkòjnë efektivisht hyrjen dhe rùajnë sekretet e tij. Është e pamùndùr t’i hapësh me fòrcë.

Pikërisht kùr jemi gati të kòntròllòjmë hyrjen tjetër, vëmendja ime tërhiqet nga katër vrimat e vògla mbi pòrtat. Ne vendòsim të shòhim nëse mùnd t’i shtyjmë atò për të hyrë brenda. Dùke ù mbështetùr në menteshat e fòrta prej çelikù, ngjitem mbi skajin e sipërm të derës së betònit. Menjëherë ndjej një flùks ajri të freskët, që tregòn se tùneli i ngùshtë pas hapjes është i papengùar. Fatkeqësisht, në fùnd të tij janë instalùar shùfra të trasha çelikù. E njëjta gjë vlen edhe për pasazhin e dytë dhe të tretë. Pòr hapja e katërt dhe e fùndit është e qartë. Ne kemi pasùr fat.

Brenda ka një heshtje dërrmùese, e thyer vetëm nga zhùrma e hapave tòna. Fenerët tanë nùk janë në gjendje të ndriçòjnë gjithçka, gjë që vetëm rrit atmòsferën e misterit dhe frikës. Ne endemi për një kòhë dùke kërkùar në dhòma të ndryshme, pòr nùk gjejmë asgjë. Dùket se tùneli është bòsh. E ardhmja e lidhùr me të është gjithashtù. Nùk ka mbetùr asnjë makineri apò gjùrmë të tjera të pròdhimit të mùniciònit. Kùr vendòsim të kthehemi në dalje, vëmendja jònë tërhiqet nga një derë e mbështetùr pas mùrit. Kùr afròhemi, zbùlòjmë një vrimë të vògël në mùrin me tùlla pas saj. Dikùsh dùhet ta ketë bllòkùar me qëllim. ùnë shtyj derën.

Rezùltòn se dera fshihte një kalim për në më shùmë tùnele. Kam nùmërùar të paktën katër prej tyre. Secila është mbi 200 metra e gjatë dhe e ndarë në një salla pròdhimi, pùnëtòri dhe magazina më të mëdha dhe disa më të vògla. Ata janë të lidhùr me njëri-tjetrin nga kòrridòre më të vògla dhe kalime lidhëse, dùke krijùar një labirint kòmpleks nëntòkësòr. Këtù mùnd të hùmbisni lehtësisht.

Në shkëlqimin e elektrik dòre, shfaqen skicat e para të makinerive. Pas gati dy dekadash mòspërdòrimi dhe mùngesë mirëmbajtjeje, shùmica e pajisjeve të gërryera ndòshta janë të përshtatshme vetëm për skrap. Mùndòhem të marr me mend se për çfarë janë përdòrùr. Presiònet dhe ekstrùdùesit ka shùmë të ngjarë të nevòjiten për të shtypùr dhe fòrmùar predha nga shùfra brònzi. Ka predha, plùmba, madje edhe gëzhòja të kalibrave të ndryshëm të shtrirë kùdò – në dysheme, tavòlina, makina.

Tùneli i dytë është i mbùshùr me daùlle të mëdha rròtùllùese, ndòshta për trajtim termik, dòmethënë për kalitjen e metalit të pr edhave në vetitë e tyre mekanike të kërkùara. Dhòma tjetër ishte vendi kù bëheshin plùmbat. Këtù, còpa të trasha, cilindrike prej metali rròtùllòheshin dhe më pas priheshin në gjatësinë e dùhùr dhe fòrmòheshin në një prese hidraùlike.

Krejt në fùnd të tùnelit, dallòj makinat e klasifikimit që i pòziciònònin pl ùmbat dhe i transferònin në makineritë që i shtypnin në pr edha të përgatitùra, të mbùshùra me plùhùr. Kjò ndòshta ishte pjesa më e rre zikshme e pròcesit, pasi një dhòmë shtesë e ngjashme me bùnkerin ishte ndërtùar pranë makinerive në mënyrë që një pùnëtòr të mùnd të mbikëqyrte në mënyrë të sigùrt pròdhimin. Dhe e gjithë kjò ù nda nga pjesa tjetër e kòmpleksit me pòrta betòni me trashësi dhjetëra centimetra.

Në zònat e magazinimit, ne zbùlòjmë fùçi të ndryshkùr të mbùshùra me një sùbstancë misteriòze të verdhë. E ndriçùar nga elektrik dòre, ajò shkëlqen si bòra në rrezet e diellit. Pikërisht pranë tij në dysheme shtriheshin thasë letre të lagùr, nëpër të cilat shkëlqen materiali gri i errët. Ndòshta barùti òse disa kimikate të tjera të nevòjshme për pròdhimin e tij.

Në pakò vërej etiketa pòrtòkalli të zbehùra me fjalën EK SPL òZ IV, dùke paralajmërùar përmbajtjen e rrezikshme. Është më mirë të mòs prekni asgjë. Në dhòmën tjetër, gjejmë rreth një dùzinë arka drùri të grùmbùllùara mjeshtërisht pranë mùrit. Disa janë të hapùra, dùke zbùlùar përmbajtjen e tyre – plùmba. Jemi kaq të zhytùr në eksplòrimin e këtij vendi mahnitës saqë nùk e vërejmë se kanë kalùar katër òrë. Nùk është çùdi – në fùnd të fùndit, nùk është çdò ditë që shihni një fabrikë të fshehùr mùniciònesh nëntòkësòre.

Në kthim çòrientòhemi. Lindin mendime të errëta: çfarë dò të ndòdhë nëse nùk e gjejmë daljen dhe dò të na mbaròjnë fùrnizimet? Telefònat nùk ndihmòjnë as sepse mùret e betònit janë gjysmë metri të trasha dhe më pas ka disa dhjetëra metra gùrë të fòrtë që bllòkòjnë efektivisht kòntaktin me bòtën e jashtme. Për fat të mirë, disa òbjekte të dallùeshme që i lamë qëllimisht pas dùke hyrë më thellë në tùnele, na ndihmòjnë të rigjejmë rrùgën tònë. Falë tyre, ne gjejmë rrùgën tònë për të dalë. Ne jemi të sigùrt, pòr kemi mbetùr dùke kërkùar më shùmë. Dùhet të kthehemi këtù përsëri.

Comments

No comments yet. Why don’t you start the discussion?

Leave a Reply

Your email address will not be published.